Wie zijn wij

In 1973 lanceerde de gemeente Haar­lem­mer­meer het plan om een instruc­tieve heem­tuin voor de scholen aan te leggen. Ton Engel­man werd in 1975 voor een dag in de week aangesteld om deze nieuwe tuin vorm te geven; dat jaar beschouwen wij als start van de tuin.

Engel­man werkte met een steeds groeiende groep ent­hou­si­aste vri­jwilligers. Ze hebben het ambitieus aangepakt; er werd flink gegraven en met gravel en grond gesleept om ver­schillen te creëren zodat vele wilde planten een eigen plek kon­den kri­j­gen die aan hun spec­i­fieke eisen vold­eed. In 1980 kreeg de tuin de naam De Heiman­shof, naar een van de eerste natu­urbescher­m­ers van Nederland.

Eli Heimans (18611914)

Twee Ams­ter­damse schoolmeesters, Eli Heimans en Jac. P. Thi­jsse, gaven op een heel bij­zon­dere manier les. Ze brachten de natuur in de klas door esdoorn­za­ad­jes rond te strooien en daarover te vertellen of ze namen de leer­lin­gen mee op een wan­del­ing door het park en vertelden daar over wat ze zagen. Het was aan­schouwelijk onder­wijs, met als doel de belang­stelling voor de lev­ende natuur aan te wakkeren en een indruk te geven van al het schoons dat ze in de natuur kon­den aantreffen.

Eli Heimans pub­liceerde in 1893 over zijn afwijk­ende meth­ode De lev­ende natuur. Han­dlei­d­ing bij het onder­wijs in de ken­nis van planten en dieren op de lagere school, in het bij­zon­der voor groote ste­den. Jac.P. Thi­jsse was er zo ent­hou­si­ast over dat ze besloten samen te werken en samen hebben ze veel boeken geschreven en verenigin­gen opgericht zoals de Verenig­ing tot Behoud van Natu­ur­mon­u­menten dat in 1906 door hen werd opgericht. Thi­jsse werd bek­ender dan Heimans omdat Heimans in som­mige organ­isaties werd geweerd van­wege zijn joodse afkomst.

Een groot aan­tal mensen — kinderen én vol­wasse­nen — stortte zich op de studie van de lev­ende natuur, dat wil zeggen, begon met het aan­leggen van een herbar­ium, het waarne­men van vogels of het verza­me­len van fossielen.

Uit­spraken Eli Heimans over zijn methode:

“Wij onder­wi­jz­ers polemiseeren niet bij ons onder­wijs: wij stellen en beant­wo­or­den geen vra­gen, die den oor­sprong der din­gen betr­e­f­fen en lokken er niet toe uit.”

“Wij geven de natuur zooals die is, ontveinzen onze bewon­der­ing niet, verzwi­j­gen niet de vele raad­se­len die de natu­ur­feiten den knap­sten natu­urkundige bieden; wij bew­eren niet te weten of te ken­nen wat nog nie­mand kent of weet. ”

“Leert de natuur ken­nen in de natuur, niet uit boek­jes en van platen. Praat en preek er niet te veel over, maar wijs ze aan in de natuur zelf, de won­deren der natuur.”

Achter­grond

De Heiman­shof wordt onder­houden om te leren over de lev­ende natuur om ons heen.

Waarom zouden we eigen­lijk iets moeten weten van deze natuur?

Eeuwen­lang is het zo vanzelf­sprek­end geweest dat die vraag niet werd gesteld. Het groot­ste deel van de bevolk­ing leefde immers op het plat­te­land en was afhanke­lijk was van de natuur in de strijd om het voortbestaan. Daar­naast waren er religieuze rede­nen; men moest de natuur ken­nen om God te leren ken­nen.
Door de sec­u­lar­isatie en de ver­st­edelijk­ing door de indus­triële rev­o­lu­tie ging die vanzelf­sprekend­heid ver­loren. Het Ned­er­landse land­schap veran­derde vanaf 1900 ingri­jpend waar​bij​.er steeds min­der ruimte was voor natuur. Het vroeg om een andere benader­ing. Geen the­ol­o­gis­che debat­ten meer en geen gemoraliseer. Het werd tijd voor prak­tis­che natu­urbescher­m­ers, zoals Eli Heimans.

In 1987 sticht­ten de vri­jwilligers de Verenig­ing ‘Vrien­denkring van De Heiman­shof aan de Wieger Bruin­laan’, ook wel ‘De Heiman­shof’ genoemd. De verenig­ing nam het beheer van de tuin over en zorgt voor een zo groot mogelijke biodiversiteit.

Tot de sticht­ing van de verenig­ing had­den de beheerder en de vri­jwilligers offi­cieel alleen een onder­s­te­unende taak ter­wijl de gemeente voor de edu­catie zorgde. Toch organ­iseer­den zij al vele activiteiten om hun liefde voor de natuur over te dra­gen op anderen en dat werd de belan­grijk­ste doel­stelling van de vereniging.

Geschiede­nis

In 1973 werd op ini­ti­atief van de Milieuw­erk­groep voor het Onder­wijs van de gemeente een begin gemaakt met de aan­leg van een instruc­tieve tuin. De afdel­ing Milieue­d­u­catie van de gemeente zou zor­gen voor een pro­gramma voor de Haar­lem­mer­meerse scholen. Vele klassen waren een of twee keer per jaar bezig met een ont­dekkingstocht in De Heimanshof.

Ton Engel­man werd in 1975 voor een dag in de week betaald door de gemeente en hij kreeg er een steeds groeiende schare trouwe vri­jwilligers bij om op 1 ha Haar­lem­mer­meerse klei heuvels op te wer­pen, paden aan te leggen, een vijver te graven. Door het opbren­gen van fijn en grof puin en dikke lagen zand vond ver­schral­ing van de bodem plaats. En allengs veran­derde beetje bij beetje de ruige begroei­ing in kleine soorten­rijke plantenge­meen­schap­pen. In 1980 was dit voor het mid­den van de tuin gelukt en kreeg de tuin de naam ‘De Heiman­shof’, ver­noemd naar Eli Heimans.

Op 3 maart 1987 werd de „Verenig­ing Vrien­denkring van De Heiman­shof aan de Wieger Bruin­laan” opgericht in reac­tie op een dreigende ‚ver­plaats­ing’ van de tuin. Ze wier­ven in korte tijd hon­der­den betal­ende leden. Ton Engel­man kwam als beheerder in dienst van de Verenig­ing en de Verenig­ing kreeg sub­si­die van de gemeente. De vri­jwilligers en de beheerder organ­iseer­den al vele activiteiten om hun liefde voor de natuur over te dra­gen op anderen; dat werd nu offi­cieel vast­gelegd in de doel­stellin­gen. Op 20 sep­tem­ber 2008 ontv­ing Engel­man de Heimans en Thi­jsse Prijs van­wege zijn grote ver­di­en­sten op het gebied van natu­ure­d­u­catie. De tuin groeide uit tot één van de meest soorten­rijke wilde planten­tu­inen van Nederland.

Meer over het ontstaan van De Heiman­shof is te vin­den in het doc­u­ment De Heiman­shof in Hoofd­dorp van Ton Engel­man en Jack Vonk uit 1991.

Heem­tuin De Heimanshof

De belan­grijk­ste reden van ons bestaan is de heem­tuin die 1 ha van het totaal aan 1,6 ha van het gebied beslaat. Een heem­tuin is een kun­st­matige tuin met inheemse, dus van oud­sher in Ned­er­land voorkomende planten die alleen in het wild voorkomen. (De planten kun­nen dus niet in een tuin­cen­trum wor­den gekocht). De Heiman­shof onder­scheidt zich op twee manieren onder de heemtuinen:

- We hebben ver­schil­lende gebied­jes (biotopen) waarin ver­schil­lende natu­urge­bieden in Ned­er­land min of meer wor­den nage­bootst. Zo is er o.a. een veen­plas met moeras; een heuvel­rug met een kalkrijke bodem; bloem­rijke grasland­jes op diverse grond­soorten, van ver­schil­lende vochtigheid; akkers met oude en vaak in onbruik ger­aakte cul­tu­urge­wassen; een duinge­bied; een beek. Het open mid­den­ter­rein wordt omsloten door een bosrand met o.a. stinzen­planten op rijke grond en een bosrand op arme zand­grond. In grote bakken creëren we nog andere omstandighe­den zoals de veen­bak. Uit­ge­breide beschri­jvin­gen en foto’s van de ver­schil­lende biotopen vindt u op flora&fauna/de tuin en de bor­den. Op deze manier kun­nen we aan meer dan 800 soorten planten een thuis bieden. We hebben de coder­ing van onze planten aangepast aan die van Floron, zodat we ook gebruik kun­nen maken van hun tabellen. Kijk voor onze planten­li­jst op flora&fauna/planten in de tuin. Je vindt daar ook bij­zon­der­he­den over de planten zoals zeldza­amheid en indi­gen­iteit (herkomst).

- We zijn nadrukke­lijk een tuin waar behalve de planten ook beestjes en andere organ­is­men als algen en korstmossen leven. We hebben ook een grote diver­siteit aan vogels en insecten. Daarom ver­storen wij de natuur zo min mogelijk met grootschalige her­be­planti­n­gen of inza­ai­in­gen. Al helpen we de natuur wel zoals met de kweekhoek, waar we ook plan­t­jes verkopen aan mensen die een meer duurzame tuin willen.

Het is veel werk om alles in stand te houden; we hebben ambitieuze vrijwilligers!

Jaar­lijks komen meer dan 5000 kinderen met leerkrachten en oud­ers via het Natuur– en Milieu-​educatieprogramma van het NMCX, Cen­trum voor Duurza­amheid in de tuin om te leren over de natuur. Voor kinderen die meer willen hebben we sinds 2007 een eigen jeugdnatu­ur­club voor (groot)ouders met kinderen. Er wordt weke­lijks getu­inierd en er wor­den span­nende activiteiten geor­gan­iseerd. Voor vol­wasse­nen wor­den er andere activiteiten geor­gan­iseerd, zoals rondlei­din­gen, fes­ti­vals, work­shops, lezin­gen en excursies.

Vri­jwilligers en De Heimanshof

Al het werk wordt gedaan door één part­time beheerder in vaste dienst en vri­jwilligers. We hebben heel veel vri­jwilligers. Wij gaan uit van het principe: alles hand­jes zijn welkom. De meeste vri­jwilligers wor­den door de beheerder aan het werk gezet in de tuin. Voor meer spec­i­fieke func­ties hebben we profie­len opgesteld, kijk daar­voor onder werk&stage/vacatures.

Wij bieden ook zin­vol en gezond werk aan mensen met fysieke of psy­chis­che klachten of mensen die daar­van her­stel­lend zijn. Het is een win-​win sit­u­atie; we zijn er blij mee want het gaat om werk dat noodza­ke­lijk is en tegelijk­er­tijd zijn we er trots op dat we daarmee een grote groep mensen hebben kun­nen helpen die anders wellicht tussen de wal en het schip zouden zijn geraakt.

Verenig­ing De Heimanshof

We zijn een open verenig­ing met rond de 450 leden. Ieder die ons wil ste­unen kan lid wor­den door het inschri­jf­for­mulier in te vullen en het betalen van con­tribu­tie. Alle leden kri­j­gen één keer per jaar een brief met het jaarpro­gramma, een uitn­odig­ing voor de Algemene Leden­ver­gader­ing en, indien gewenst, de maan­delijkse nieuws­brief met o.a. aankondig­ing van nieuwe activiteiten. Alle leden hebben stem­recht. De actieve leden, dat zijn dege­nen die vri­jwilliger­swerk ver­richten, kri­j­gen boven­dien de vri­jwilliger­snieuws­brief en uitn­odigin­gen voor de vri­jwilligers­da­gen en het oogst­feest. Er is ook een vri­jwilligers app-​groep. Soms nemen zij hon­ing of andere lekkere pro­ducten uit onze tuin mee, afhanke­lijk van het seizoen.

De Verenig­ing heeft de ANBI sta­tus. Bek­ijk de algemene gegevens (con­form de richtli­j­nen voor een ANBI)