De gewone groene kikker bestaat niet
Nederlandse natuurliefhebbers kijken sinds de laatste eeuwwisseling naar drie groene kikkersoorten: de poelkikker, de meerkikker, en de ‘middelste groene’ of ook wel ‘eetbare’ kikker. Determinatie van een groene kikker is zelfs voor getrainde onderzoekers lastig. Veel kikkers lijken een mengelmoesje. Geen wonder, want het mannetje van de poelkikker heeft een duidelijke voorkeur voor het iets grotere vrouwtje van de meerkikker. De nakomelingen vormen een gemengde, maar wel apart staande bastaardsoort, met die dramatische bijnaam ‘de eetbare’.
Levensvatbare nakomelingen
Eetbare kikkers zijn vruchtbaar, maar kunnen niet rekenen op levensvatbare nakomelingen als ze met elkaar paren. Toch gaat het goed met de eetbare kikker. Ze zijn vrijwel overal in de meerderheid. Hoe zit dat? Het heeft te maken met een afwijkende meiose en een afwijkende ploïdie.
Meiose is de ontmoeting van vaderlijk en moederlijk genetisch materiaal in de geslachtscellen. Dit leidt normaliter tot vermenging, maar bij de eetbare kikker niet. De eetbare kikker produceert geslachtscellen zonder de erfelijke bagage van de meerkikker, één van zijn beide ouders. Paring van een eetbare met een meerkikker geeft daardoor opnieuw een eetbare kikker, en geen tussenvorm tussen eetbare en meerkikker in.
Ploïdie is het veelvoud van chromosoompakketjes dat ouders bijdragen aan een nakomeling. Veel organismen hebben één pakketje van de moeder en één van de vader en zijn diploïd, maar de eetbare kikker heeft er soms drie. Deze kikkers worden triploïd genoemd.
Als de eetbare kikkers de overhand krijgen, kan de voortplanting niet meer in meerkikkers plaatsvinden, omdat er te weinig kans is op ontmoeting tussen de twee soorten. Triploïde eetbare kikkers nemen dan de donorrol van de meerkikker over, zodat in grote populaties de meeste eetbare kikkers een triploïde moeder hebben.
It’s complicated, maar dit buitenissige systeem blijkt opgewassen tegen de tand des tijds. Al sinds de laatste IJstijd gaat het goed met de eetbare kikker, met de nodige variatie in de details in verschillende delen van Europa.
Waarneming.nl
Door import van eetbare kikkers uit andere werelddelen kan het Europese netwerk van groene kikkersoorten in het gedrang komen. Bar interessant voor biologen. Een melding van een ‘groene kikker’ wordt daarom niet meegeteld in een Bioblitz op waarneming.nl. Jammer voor Bioblitzers, maar bedenk hierbij dat zonder scheidsrechter het spel niet aantrekkelijk zou zijn.
